สหกรณ์ออมทรัพย์​   ความเสี่ยงทั้งตรงและแฝงที่ควรได้รับการบริหารจัดการ

unnamed

ไม่ว่าจะมีชื่อเรียกเป็นอย่างไรก็ตาม สหกรณ์ออมทรัพย์เป็นสถาบันการเงินประเภทหนึ่ง แต่เดิมมาขอบเขตการดำเนินงานจำกัดอยู่ในกลุ่มสมาชิกเท่านั้น แต่ในเวลานี้สหกรณ์ออมทรัพย์แต่ละแห่งทำธุรกรรมข้ามสถาบันเป็นเงินจำนวนสูง และลงทุนในตลาดทุนด้วย ซึ่งเพิ่มความเสี่ยงให้กับตัวสหกรณ์นั้นๆ เอง   

ด้วยเหตุนี้ จึงสมควรรื้อวิธีการกำกับดูแลเสียใหม่ให้ทันกับการขยายธุรกรรม และพัฒนาการของตลาดทุนที่เปลี่ยนแปลงไปมากนับแต่แรกมีการคิดตั้งสหกรณ์

ปี พ.ศ. 2554  เคยทำรายงานให้กับองค์กรระหว่างประเทศแห่งหนึ่ง เรื่องการพัฒนาภาคการเงิน การพัฒนาตลาดทุน เพื่อดูช่องว่างที่ควรมีการพัฒนา ข้อเสนอแนะที่กล่าวไว้สั้นๆ เรื่องหนึ่งคือ การกำกับดูแลสหกรณ์ออมทรัพย์

“กระทรวงการคลังและผู้กำกับดูแลสถาบันการเงินอื่นๆ ควรร่วมกันกำกับดูแลกิจกรรมด้านการลงทุนของกิจการต่างๆ ทุกประเภทที่รับเงินฝากจากประชาชนหรือสมาชิก”

“สหกรณ์ออมทรัพย์หลายแห่งนำเงินที่มีเหลือไปลงทุนในตลาดทุน การกำกับดูแลเพื่อให้เกิดการลงทุนที่รอบคอบระมัดระวัง และการประเมินความเสี่ยงจากการลงทุนของสหกรณ์ออมทรัพย์ ควรเป็นงานของกระทรวงการคลัง มิใช่กระทรวงเกษตรฯ”

พระราชบัญญัติสหกรณ์กำหนดว่า สหกรณ์คือคณะบุคคลที่ร่วมกับดำเนินกิจการที่เป็นประโยชน์เชิงเศรษฐกิจโดยสมาชิกช่วยกันและกัน สหกรณ์ออมทรัพย์ทำกิจการบางอย่าง เช่น

•รับฝากเงินจากสมาชิกและจากสหกรณ์อื่น 

•ให้กู้ยืมแก่สมาชิกและแก่สหกรณ์อื่น  และนำเงินไปทำธุรกิจอื่นๆ เพื่อประโยชน์ของสมาชิก

•การบริหารเงินโดยการนำเงินไปฝากสหกรณ์อื่น ฝากธนาคารพาณิชย์ และสถาบันการเงินอื่นที่จะสนับสนุนกิจการสหกรณ์ ซื้อหุ้น ธกส หรือสหกรณ์อื่นและกิจการอื่นที่จะให้ความสะดวกกับการดำเนินงานของสหกรณ์ และฝากหรือลงทุนอื่นตามที่คณะกรรมการพัฒนาสหกรณ์ฯ กำหนด

คณะกรรมการพัฒนาการสหกรณ์แห่งชาติ ประกอบด้วยรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรฯ เป็นประธาน กรรมการที่รู้/เข้าใจ ด้านการเงิน ได้แก่ สำนักงานเศรษฐกิจการคลัง (กระทรวงการคลัง) ผู้จัดการใหญ่ ธกส.  และประธานกรรมการ ธนาคารอิสลาม  (คนสุดท้ายนี้รู้สึกสะดุดว่า เพราะเหตุใด ทำไมจึงต้องเจาะจงว่าเป็นธนาคารอิสลาม แทนผู้แทนธนาคารของรัฐแห่งหนึ่งแห่งใด  แต่ไม่ได้สืบค้นความเป็นมาให้ละเอียด จึงมีเพียงข้อสังเกต)

อธิบดีกรมส่งเสริมสหกรณ์​ (ในกระทรวงเกษตรฯ) เป็นนายทะเบียน ทำหน้าที่รับจดและเพิกถอนใบอนุญาต กำหนดระบบบัญชีสหกรณ์ ตั้งผู้ตรวจการ และตรวจสอบฐานะการเงินของสหกรณ์ ตามพระราชบัญญัติสหกรณ์

ข้อสังเกตจากประสบการณ์ในเรื่องสหกรณ์ออมทรัพย์คือ

๑. ปกติสหกรณ์ออมทรัพย์มักตั้งขึ้นตามองค์กรต่างๆ และใช้ชื่อองค์กรนั้นๆ ต่อท้าย เช่น สหกรณ์ออมทรัพย์ในมหาวิทยาลัย ก็ใช้ชื่อมหาวิทยาลัยนั้นๆ ต่อท้าย เป็นต้น หลายคนที่ไม่ได้ศึกษาเรื่องนี้จริงจังอาจจะไม่รู้ว่าสหกรณ์เป็นนิติบุคคลต่างหาก ไม่เกี่ยวข้องกับตัวมหาวิทยาลัยโดยตรง ส่วนที่เกี่ยวกันก็คือสมาชิกเป็นพนักงานทุกระดับในมหาวิทยาลัยนั้นๆ ซึ่งเป็นสมาชิกสหกรณ์ในฐานะปัจเจกบุคคล

๒. ฝ่ายบริหารของหลายองค์กรไม่สอดส่องดูแลสหกรณ์ที่ใช้นามของตนต่อท้าย เพราะถือว่าเป็นนิติบุคคลต่างหาก โดยลืมไปว่าเมื่อเกิดปัญหาใดขึ้นมากับสหกรณ์​ ชื่อเสียงของสถาบันอาจจะถูกพาดพิงให้เสื่อมเสียไปด้วย  ความเสี่ยงด้านชื่อเสียง (reputation risk) ทำให้หลายองค์กรให้ฝ่ายบริหารระดับสูงของตนเข้าไปเป็นประธานสหกรณ์  แต่ก็มีองค์กรจำนวนมากที่ไม่เห็นความสำคัญของความเสี่ยงนี้ หรือยอมตามฝ่ายบริหารสหกรณ์ที่ไม่ยอมให้เข้าไปดูแลใกล้ชิด   

๓. เคยได้ยินคนรู้จักบางรายที่ไม่ได้เป็นสมาชิกสหกรณ์เล่าว่า เขาฝากเงินกับสหกรณ์เพราะได้ดอกเบี้ยดี โดยฝากผ่านเพื่อนหรือญาติที่เป็นสมาชิก แสดงว่าสหกรณ์ยังมีผู้ที่เกี่ยวข้องกับสหกรณ์โดยอ้อมอีกจำนวนหนึ่ง

๔. สหกรณ์หลายแห่งรับเงินฝากโดยให้ดอกเบี้ยสูง ทั้งๆ ที่ไม่มีความจำเป็นต้องระดมเงินฝากมาเพื่อปล่อยกู้แก่สมาชิก (เพราะความต้องการสินเชื่อในหมู่สมาชิกมีน้อยมาก)  ถ้าเป็นการบริหารจัดการที่เหมาะสมแบบสถาบันการเงิน เมื่อไม่มีทางให้สินเชื่อก็ควรลดอัตราดอกเบี้ยเงินฝากลง แต่สหกรณ์มักไม่ทำเช่นนั้น

๕. สหกรณ์หลายแห่งนำเงินไปฝากสหกรณ์อื่นที่ขาดเงินเพราะมีสมาชิกผู้ต้องการกู้มากกว่าผู้ออม โดยในหลายๆ กรณีไม่ได้วิเคราะห์หรือไม่มีความรู้พอจะวิเคราะห์สถานะความมั่นคงทางการเงินของสหกรณ์ที่ตนนำเงินไปฝากหรือไปลงทุน อีกทั้งไม่ได้คิดว่าเป็นการทำงานที่เกินหน้าที่โดยไม่จำเป็น ทางที่ปลอดภัยและตรงกว่าคือทำตามข้อ ๔. ข้างต้น

๖. การลงทุนในตลาดทุน เช่น ซื้อหุ้นกู้ จำนวนไม่น้อยเลย โดยที่คณะกรรมการและผู้จัดการสหกรณ์นั้นๆ ไม่ได้มีวุฒิหรือประสบการณ์ที่เพียงพอในด้านการบริหารจัดการเงินของผู้อื่น นับว่าหลุดลอดตาข่ายการกำกับดูแลของหน่วยงานด้านตลาดทุนไป  หุ้นกู้บางชื่อที่สหกรณ์ซื้อ และฝ่ายบริหารยืนยันว่ามั่นคงมาก ในฐานะผู้เคยบริหารเงินทุนมาก่อนขอสรุปว่าฝ่ายบริหารไม่เข้าใจความเสี่ยงที่เกี่ยวข้องกับหุ้นกู้นั้นๆ

๗. สมาชิกปัจจุบันที่มีเงินอยู่ในสหกรณ์ไม่ได้สนใจกับการบริหารกิจการสหกรณ์ตามหน้าที่ที่ตนต้องทำ และมักมองแค่ว่าได้ดอกเบี้ยงามก็พอใจแล้ว ไม่ได้สงสัยว่าสหกรณ์หาเงินอย่างไรเพื่อมาจ่ายดอกเบี้ยเงินฝาก  คุณวุฒิและวัยวุฒิของคณะกรรมการสหกรณ์บางแห่งจึงน่ากังวล คือไม่มีกรรมการที่รู้เรื่องการเงินอย่างถ่องแท้ และหลายแห่งหลายคนก็มีวัยเกินเกษียณไปนานแล้ว 

๘. อธิบดีที่กำกับดูแลสหกรณ์ในกระทรวงเกษตรฯ  น่าจะถนัดด้านการเกษตรและการส่งเสริมมากกว่าการตรวจสอบบัญชีและการวิเคราะห์และกำกับด้านความเสี่ยงที่สืบเนื่องจากการเงินและการลงทุน การกำกับจึงอาจจะไม่ตรงประเด็น และประเมินความเสี่ยงได้ไม่ดีเท่าองค์กรที่ทำหน้าที่กำกับสถาบันการเงินโดยตรงที่ได้สร้างและสะสมองค์ความรู้ในด้านนี้เอาไว้มากแล้ว

ในฐานะที่เคยเป็นผู้กำกับธนาคารพาณิชย์ และเคยเป็นผู้บริหารธนาคารพาณิชย์ มาก่อน เป็นกังวลมากกับสถานะการณ์นี้ ยิ่งเมื่อดอกเบี้ยต่ำแต่สหกรณ์คงดอกเบี้ยสูงเอาไว้ และโตเอาๆ  ความเสี่ยงต่อระบบก็ยิ่งสูง  เพราะ กิจการใดที่จ่ายดอกเบี้ยเงินฝากสูงๆ ทั้งๆ ที่ปล่อยสินเชื่อไม่ได้ แปลว่ารายได้จากการให้สินเชื่อกับสมาชิกของตนเองไม่พอกับรายจ่ายที่จะจ่ายดอกเบี้ยสำหรับเงินฝากที่ได้รับมา   เมื่อไม่ลดดอกเบี้ยเพื่อไล่เงินฝาก ก็ต้องดิ้นรนหารายได้จากทางอื่นมาจ่ายดอกเบี้ย การดิ้นรนแบบนั้นเป็นการเพิ่มความเสี่ยงในการลงทุนในธุรกิจที่ตนไม่รู้จัก  สหกรณ์ไม่น่าจะระดมเงินฝากจากสมาชิกให้มากขึ้น ในเมื่อสมาชิกไม่ได้ต้องการกู้เงิน  การนำเงินฝากที่เหลือไปฝากสหกรณ์อื่นเป็นการเพิ่มความเสี่ยงในระบบ เพราะถ้าสหกรณ์แห่งหนึ่งเกิดปัญหา ก็จะกระทบกันเป็นลูกคลื่น ยิ่งถ้าสมาชิกตัดสินใจลดเงินฝากในสหกรณ์ลงพร้อมๆ กัน สงสัยว่าสหกรณ์แต่ละแห่ง และอธิบดีกรมส่งเสริมสหกรณ์จะเผชิญกับปัญหาอย่างไร (ทั้งนี้ยังไม่ได้พูดถึงเรื่องทุจริตใดๆ ในองค์กร ซึ่งเป็นปัญหาต่างหากจากเรื่องการบริหารจัดการการเงินที่เหมาะสม)

นี่คือท่ีมาของการเสนอให้กระทรวงการคลังเข้าไปร่วมกำกับสหกรณ์ออมทรัพย์ในด้านการเงิน บัญชี และการลงทุน  เพื่อป้องกันไม่ให้สหกรณ์ออมทรัพย์กลายเป็นระเบิดเวลาทางการเงินลูกใหม่สำหรับผู้ออมเงินในสถาบันการเงินประเภทนี้

นวพร เรืองสกุล  8 พฤษภาคม 2560

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s