ปัญจตันตระ– นิทานสอนการปกครอง

penta-tantraนิทานเป็นวิธีสอนที่สนุกและทำเรื่องยากให้เข้าใจง่าย เป็นกลการสอนที่ใช้ได้หลายหัวข้อ เช่นนิทานอิสป และชาดกต่างๆ (ในอรรถกถา พระไตรปิฎก)  นิทานร่วมสมัยทางด้านการเงินก็เคยผ่านตา เช่น The Richest Man of Babylon (ค.ศ. 1926) กับ Kira and a Dog Named Money (ค.ศ. 2000)  ซึ่งฉบับภาษาอังกฤษหาอ่านได้ออนไลน์

การเขียนเรื่องในลักษณะเช่นนี้ต้องการผู้เขียนที่แตกฉานในหลักการและมีจินตนาการในการสร้างนิทาน

นิทานปัญจตันตระ   เป็นวรรณคดีจากชมพูทวีปที่สอนเรื่องการปกครอง แบบนิทานอุทาหรณ์ (fable) มีสัตว์เป็นตัวละครสำคัญ โดยนำเรื่องว่า พราหมณ์วิษณุศรรมันรับปากกับพระราชาว่าจะสอนพระโอรสสามพระองค์ผู้มีไม่ใฝ่ใจเรียนรู้ (หนังสือใช้คำว่าโง่เขลา) ให้รอบรู้การบ้านการเมืองการปกครองได้ภายใน ๖ เดือน

วิธีการสอนของพราหมณ์คือเล่านิทานให้ฟัง นิทานที่เล่าแยกหมวดหมู่ได้เป็น ๕ บท (ตันตระ) คือ การแตกมิตร การผูกมิตร สงครามและความสงบ การสูญลาภ และการกระทำโดยไม่ไตร่ตรอง  แม้จะแยกเป็น ๕ บท แต่มีนิทานรวมแล้วหลายสิบเรื่อง เพราะกลวิธีการเล่าเป็นนิทานซ้อนนิทาน แล้วบางทีก็ซ้อนนิทานเข้่าไปในนิทานอีกด้วย

เนื้อหาโดยส่วนใหญ่ที่เรียงร้อยออกมาเป็นคำพูดของสัตว์ต่างๆ ในเหตุการณ์ต่างๆ เป็นคำพูดที่เป็นคติหรือภาษิต ข้อคิดในการดำเนินชีวิต ในการปกครอง ในการคบมิตร ฯลฯ

ขอยกตัวอย่างบางตอนจากตันตระที่ ๑ การแตกมิตร ดังนี้

(หมาจิ้งจอกพูดว่า) ในที่นี้บางคนจะสูงหรือตกต่ำ ไม่ใช่เพราะบารมีของใครอื่น  ในโลกนี้มนุษย์จะได้รับความยิ่งใหญ่หรือตรงกันข้าม ก็เพราะงานที่ทำไว้เท่านั้น

ก้อนหินนั้นนำขึ้นไปบนยอดเขาได้ยากลำบาก แต่กล้ิงมันลงมาข้างล่างได้ง่ายฉันใด จิตวิญญาณที่มุ่งสู่ความดีความชั่วก็ฉันนั้น

พระราชาโปรดเฉพาะคนที่เฝ้าอยู่ใกล้ แม้จะเป็นคนไม่มีชื่อเสียง หรือคนไร้สกุล หรือคนขาดความรู้ก็ตาม โดยทั่วไป พระราชา สตรี และไม้เลื้อย มักเกาะอยู่กับสิ่งที่อยู่ใกล้ตัว

ข้ารับใช้ที่อยู่เบื้องพระบาทจะสังเกตรู้ว่าสิ่งใดโปรดสิ่งใดไม่โปรด และจะค่อยๆ ครอบงำพระองค์ แม้ว่าพระองค์จะพยายามสลัดให้พ้นก็ตาม

(วัวพูดว่า) พื้นผิวของภูเขายังสึกกร่อนได้เมื่อสายน้ำอ่อนๆ ค่อยๆ กัดเซาะ นับประสาอะไรกับจิตใจที่อ่อนไหวของมนุษย์เมื่อถูกผู้รู้ธรรมชาติเช่นนั้นเป่าหูเล่า

(สัตว์ทั้งหลายพูด)  การทำให้แตกแยกที่คิดอย่างดีแล้ว แม้จิตใจที่มั่นคงก็แตกร้าวได้ เหมือนฟองคลื่นสามารถทำให้ภูเขาใหญ่ที่มีหินแข็งแตกร้าวได้

(หมาจิ้งจอกพูด) ความรู้ที่ให้แก่ผู้ที่ไม่เหมาะสมจะเกิดประโยชน์อะไรได้  เหมือนตะเกียงในบ้านที่วางไว้ในหม้อที่ปิดฝาอยู่

(นกเขาพูด) อะไรที่เป็นไปไม่ได้ก็ไม่อาจทำได้ อะไรที่เป็นไปได้จึงจะทำได้ เกวียนไม่แล่นในน้ำ และเรือก็ไม่แล่นบนบก 

หนังสือนิทานปัญจตันตระ โดยผู้เชี่ยวชาญภาษาสันสกฤตและภาษาตะวันออกจากหลายมหาวิทยาลัย พร้อมภาพประกอบงดงาม เป็นผลงานหนังสือเล่มของมหาวิทยาลัยศิลปากร ใหม่ๆ หมาดๆ ในช่วงปลายปี พ.ศ. ๒๕๕๙ นี่เอง

คนวัยเจ็ดสิบที่เป็นนักอ่านถาม “ซื้อได้ที่ไหน ราคาเท่าไหร่ ฝากซื้อหนึ่งเล่ม”

คำตอบ “หนังสือนี้ไม่มีขาย อยากได้ต้องขอหรือรอรับแจก”

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s