บ้านประหยัดพลังงาน

 

2

ประหยัดพลังงาน ประหยัดทรัพยากร

 

การประหยัดเพื่อลดภาวะการใช้ทรัพยากรธรรมชาติเกินสมควร แจงรายละเอียดได้เป็น ๕ คือ refuse reduce reuse repair และ recycle

บ้านฉลาดด้านประหยัดพลังงาน (Smart City) ที่ Shioashiya ในเขต Kyogo ของญี่ปุ่น เป็นตัวอย่างในเชิงปฏิบัติของความคิด ๕ เรื่องนี้

 

ระบบ ซีโร่ คาร์บอน

บ้านประหยัดพลังงาน และหมู่บ้านประหยัดพลังงาน กำลังแพร่หลายในประเทศญี่ปุ่น ทได้ถึงขั้นเป็นบ้านที่ไม่สร้างก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์เลย แต่อิงการใช้พลังธรรมชาติของผืนดิน สายลม และแสงแดด คือนำความอุ่นจากผืนดินในฤดูหนาวมาใช้ ได้ลมเย็นจากใต้บ้านมาใช้ในฤดูร้อน พร้อมระบบระบายอากาศ และระบบฉนวนกันความร้อนความเย็นจากลมฟ้าอากาศ

เป็นการกลับไปหาภูมิปัญญาดั้งเดิมของบรรพบุรุษด้วยการนำเทคโนโลยีสมัยใหม่มาควบคุมให้เราอยู่สบายในหลายๆ สภาพอากาศ

บรรพบุรุษไทยสร้างบ้านกันฝนและแดดด้วยหลังคาเอียงลาดเป็นมุมแหลม ใต้ถุนสูงได้ลมเย็น และสูงพอรับน้ำท่วมในหน้าน้ำ เพียงแต่เราคนสมัยใหม่ทิ้งวิธีการเดิมไปจนหมด เวลานี้เราอยู่ห้องในคอนโดมิเนียมที่ส่วนมากต้องติดแอร์และเปิดไฟฟ้าทั้งวันทั้งคืน จนลืมไปว่าถ้าปล่อยให้ลมมีทางผ่านเข้าออกทะลุบ้าน แท้จริงแล้วอากาศในกรุงเทพเย็นสบายพอประมาณ

เมื่อญี่ปุ่นประสบพิบัติภัยจากแผ่นดินไหวในปี พ.ศ. ๒๕๕๔ จากบ้านที่ใช่้พลังงานธรรมชาติอย่างมีประสิทธิภาพ แนวคิดก็ก้าวไปอีกขั้นหนึ่งคือ บ้านควรมีระบบสำรองไฟเพื่อใช้ยามฉุกเฉินด้วย

ถึงตรงนี้ งานสร้างบ้านกับงานเทคโนโลยีสมัยใหม่ก็เข้ามาผนวกกัน เกิดเป็นบ้านรุ่นใหม่ที่ทำเทคโนโลยีด้านพลังงานมาใช้เพื่อบ้านทั้งหลัง ที่ยังคงหลักการของการเป็นบ้านที่มี ซีโร คาร์บอน ฟุตพริ้น เอาไว้ (คือบ้านทั้งหลังพยายามไม่เพิ่มคาร์บอนไดออกไซด์ให้กับโลกใบนี้) และมีระบบพลังงานสำรองด้วย

 

หมู่บ้านประหยัดพลังงาน

พานาโซนิก เซ็นเตอร์ ในเมืองโอซากา มีพื้นที่ส่วนหนึ่งแสดง สมาร์ตโฮม – – บ้านที่บริหารจัดการพลังงานได้ฉลาดกว่าบ้านท่ั่วไป โดยเจ้าของบ้านอยู่ได้อย่างสบายไร้กังวลกับการจัดการพลังงานด้วยตนเอง และยังเป็นบ้านที่พึ่งตนเองได้ด้านพลังงานอีกด้วย

เมื่อเดินทางไปถึงชิโอะอะชิยะ เราก็ได้เห็นบ้านที่ใช้งานจริง มีคนอยู่แล้วจริงๆ ในหมู่บ้านจัดสรรอันประกอบด้วยบ้านกว่า ๔๐๐ หลัง ดำเนินการโดยบริษัทพานาโฮม บริษัทหนึ่งในเครือของกลุ่มพานาโซนิก

ณ หมู่บ้านจัดสรร มีโอกาสได้ชมกระบวนการสร้างบ้านที่ประหยัดคนเป็นผลพลอยได้  นับดูคนทำงาน เห็นมีเพียง ๗ คน คนหนึ่งขับรถ อีกสองคนกำลังนำวัสดุก่อสร้างขึ้นไปชั้นบน อีกสองคนทำงานติดตั้ง อีก ๒ คนทำงานอื่นอยู่ในบริเวณใกล้ๆ กันนั้น คนทำงานไม่ได้ส่งเสียงเอะอะอึกทึกคุยกันหรือว่าสั่งงานกัน เป็นที่รบกวนบ้านใกล้เคียงที่มีผู้เข้าอยู่อาศัยแล้ว ต่างคนต่างทำงานอย่างรู้หน้าที่ของตน

บ้านใช้โครงสร้างเหล็ก วัสดุส่วนมากทำสำเร็จจากโรงงานแล้วนำมาติดตั้ง แสดงว่ามีคนอีกจำนวนมากอยู่เบื้องหลังงาน ไม่ได้นำคนงานทั้งหมดออกหน้ามาอยู่ที่พื้นที่ก่อสร้าง กระนั้นบ้านทั้งหลังก็ถูกห่อไว้อย่างดีตามลักษณะงานก่อสร้างทั่วไป ดูเรียบร้อยสะอาดตา

ผู้บริหารบริษัทสยามสตีล ผู้พาเราไปทัศนศึกษาครั้งนี้เล่าว่า บริษัทสยามสตีลเองก็สร้างบ้านสำเร็จรูปสำเร็จเร็วเหมือนกัน ผลงานการสร้างบ้านเฉพาะกิจครั้งใหญ่คือสร้างบ้าน ๒๐,๐๐๐ หลัง ในเวลาประมาณ ๔ เดือน ให้กาชาดสากล เพื่อช่วยผู้ประสบภัยจากสึนามิที่อาเจะห์ และยังสร้างเพื่อใช้ครั้งสึนามิที่ญี่ปุ่นด้วย บ้านโครงเหล็กที่เป็นที่อยู่อาศัยถาวร ออกแบบสวยๆ ก็สร้างได้เหมือนกัน เพียงแต่บริษัทยังไม่ได้ก้าวไปทำบ้านจัดสรรด้วยตนเอง

 

หมู่บ้านจัดสรรมีความเป็นหมู่บ้านก็เมื่อมีสังคม ชุมชน ของคนหมู่บ้านเดียวกัน ไม่ใช่ต่างคนต่างอยู่ ทางบริษัทจัดสรรจึงสร้างส่วนกลางทั้งในแง่กายภาพ และสังคม (ขอเรียกเองเป็นภาษาอังกฤษว่า hard scape กับ social scape) ให้ด้วย ส่วนของกายภาพ เช่น สนามเด็กเล่น ห้องเด็ก และห้องน้ำส่วนกลางใกล้สนามเด็กเล่น และพอร์ตัลไซท์ สำหรับอินเทอร์เน้ต ในส่วนของสังคม ได้เริ่มวางแผนสำหรับการทำกิจกรรมร่วมกัน

 

ประหยัดพลังงานในบ้าน

แนวคิดการประหยัดพลังงานในบ้าน แยกองค์ประกอบได้เป็น 4 ขา คือ

สร้างพลังงาน

สะสมพลังงานไว้ใช้

ประหยัดพลังงานด้วยระบบติดตามการใช้พลังงาน  และการหมุนเวียนอากาศ

โยงพลังงานแหล่งต่างๆ เข้าด้วยกัน เพื่อบริหารจัดการ สลับแหล่งพลังงานที่จะใช้ในแต่ละระยะเวลา ตามความเหมาะสม

 

ระบบประหยัดพลังงานที่ดีคือรู้จักเก็บความร้อนมาไว้ใช้ เหมือนกับระบบประหยัดน้ำที่ดีคือ การเก็บน้ำมาใช้ ไม่ให้เสียไปเปล่าๆ (นึกถึงของเราแต่ดั้งเดิมที่ทุกบ้านมีรางน้ำ มีโอ่ง มีบ่อ)

พานาโซนิกมีโชว์รูมบ้านประหยัดพลังงานเรียก Eco Nation Center ในกัวลาลัมเปอร์ ประเทศมาเลเซีย ประเทศเพื่อนบ้านของเรานี่เอง โชว์รูมแห่งนี้เปิดตั้งแต่วันที่ ๒ สิงหาคม ปี พ.ศ. ๒๕๕๕ โดยแปลงบังกาโลหลังเก่าเป็น อีโค เฮ้าส์

เพียงแค่มีโชว์รูมแห่งเดียว ประชาชนก็ได้ความคิดและการตื่นรู้ด้านการประหยัดพลังงานแล้ว ยังไม่ได้ไปตามหาว่า ในประเทศไทยมีศูนย์ทำนองเดียวกันนี้ตั้งอยู่ที่ไหนหรือเปล่า ไม่ใช่ของพานาโซนิก ของใครอื่นก็ได้

 

ชมบ้าน

เราเห็นโซล่าร์เซลแผงใหญ่บนหลังคาบ้าน เพื่อเก็บแสงแดดมาทำความร้อน และเก็บกักสะสมไว้ในแบตเตอรี่

พลังงานในแบตเตอรี่คือพลังงานสำรอง ต้องมีเต็มอยู่เสมอ

หน้าบ้านมีเครื่องวัดไฟฟ้า เพราะแต่ละบ้านก็เสมือนโรงงานผลิตไฟฟ้าขนาดย่อย ผลิตเพื่อใช้ในบ้านของตนเอง ถ้าเหลือใช้ก็ส่งตามสายไปขายให้โรงไฟฟ้า  ตอนไหนที่ผลิตไม่พอใช้ ก็ใช้ไฟฟ้าจากโรงไฟฟ้าเหมือนบ้านปกติทั่วไป

ราคาซื้อกับราคาขายเท่ากัน ผู้ผลิตไฟฟ้าจากโซลาร์เซล จึงผลิตเองใช้เอง เหลือก็ขาย ไม่ได้มีแรงจูงใจใดจะตั้งหน้าตั้งตาผลิตไฟฟ้าพลังแสงอาทิตย์เพื่อขายอย่างเดียว ไม่คิดเก็บไว้ใช้เอง ดังที่โครงสร้างราคารับซื้อไฟฟ้าจากพลังแสงอาทิตย์ของประเทศไทยเป็นอยู่ใน พ.ศ 2558 นี้

ทางเดินเข้าบ้านลาดคอนกรีตหรือวางแผ่นคอนกรีตเพียงเป็นทางเดิน เหลือพื้นที่ไว้สำหรับเป็นสวนเล็กๆ หน้าบ้าน และรายทางที่มีพื้นดินให้ต้นไม้ขึ้นแซม เพื่อประดับทางและประดับบ้าน

ระบบบ้านที่ได้ชม สร้างโดยคำนึงถึงประเด็นการลดการใช้พลังงานตั้งแต่ต้น นอกจากหลังคาพลังแสงอาทิตย์แล้ว เมื่อก้าวเท้าเข้าไปในบ้าน จุดสังเกตแรกคือ บ้านมีแสงสว่างธรรมชาติ จากนั้นเจ้าหน้าที่บริษัทเปิดโทรทัศน์เพื่อแสดงให้เห็นว่าสมดุลของการใช้พลังงานในบ้าน และในการใช้พลังงานจากแหล่งต่างๆ มองเห็นและติดตามได้จากจอโทรทัศน์ของบ้าน นั่นเอง จากนั้นก็อธิบายว่าระบบมอนิเตอร์และระบบสลับพลังงาน ทำเช่นไร เช่น เมื่อเปิดไฟเพิ่ม ๑ ดวง เปิดแอร์เพิ่ม ๑ ตัว การใช้พลังงานเปลี่ยนไปอย่างไร ฯลฯ

นับเป็นโชคที่ยืนอยู่ข้างๆ ผู้บริหารของสยามสตีล ผู้คุ้นกับบ้านแบบนี้ จึงได้การนำชมตัวบ้านเป็นการส่วนตัว เป็นกรณีพิเศษ

งานออกแบบ จัดตำแหน่งห้องรับแขกและห้องอาหารไว้ ณ จุดที่เห็นวิวสวย มุมที่ไม่ได้วิวภายนอกก็จัดมุมภายในไว้สวย เป็นงานออกแบบที่ผสานความเป็นญี่ปุ่นด้วยมุมเตี้ยพร้อมแจกันดอกไม้

การจัดวางห้องครัว บอกให้รู้ว่า บ้านนี้เจ้าของบ้านทำครัวเอง เข้าประตูหลังเอาของเข้าครัว พอทำอาหารเสร็จก็หันซ้าย วางอาหารที่โต๊ะรับประทานอาหารได้เลย ไม่ต้องเหนื่อยเดินไปเดินมา หรือกังวลกับการทิ้งเตาไว้ระหว่างที่เดินเอาอาหารไปวาง ระหว่างทำครัวก็เงยหน้าดูโทรทัศน์ หรือสนทนากับสมาชิกในครอบครัวหรือแขกที่มาเยือนได้ด้วย ไม่โดนกันออกไปอุดอู้เป็นนางก้นครัวอยู่ท้ายบ้าน

ความคิดเผื่อการใช้งานจริงเลยไปถึงว่า อ่างล้างจาน ออกแบบให้มีที่ไว้ฟองน้ำด้วยเลย  เป็นอ่างล้างจานที่เข้าใจความต้องการของผู้ใช้มากๆ

บ้านสองชั้นหลังนี้ ผนังบ้านใช้วัสดุที่ฝุ่นละอองจับยาก และทำความสะอาดง่าย

มีห้องอาบน้ำห้องเดียว แต่ส้่วมมีหลายห้อง

ในห้องอาบน้ำ มีบริเวณเปียกน้ำ ให้อาบน้ำฝักบัวข้างนอกอ่าง เนื้อตัวสะอาดแล้วจึงก้าวลงแช่ในอ่าง อ่างนี้มีฝาปิด เพื่อเก็บความร้อนไว้ไม่ให้หายไปเร็ว

อ่างล้างมืออ่างหนึ่งมีขนาดใหญ่กว่าปกติ เอาไว้ใช้สำหรับสระผมด้วย

ด้วยเหตุนี้ ห้องอาบน้ำพร้อมอ่างมีห้องเดียวก็พอ ประหยัดเนื้อที่ กิจกรรมอื่นที่ไม่ใช่การอาบน้ำก็ทำที่ห้องอื่น

แผงไฟที่มักจะต้องซ่อนไว้ในตู้ ที่นี่อวดตัวอยู่บนผนัง กลมกลืนเป็นส่วนหนึ่งของเฟอร์นิเจอร์ของบ้าน

ประตูหลังแคบนิดเดียว ตรงพื้นใกล้ทางเข้าออกเจาะไว้เป็นรูปสี่เหลี่ยม มีฝาเปิดปิด เป็นที่เก็บของที่ต้องการความเย็น โดยได้ความเย็นจากผืนดิน

ทั่วทั้งบ้านมีช่องระบายอากาศที่เนียนกับผนัง (ไม่ใช่พัดลมระบายอากาศสีแดงวงกลมแบบที่เราเห็นทั่วไปในห้้องน้ำบ้านเรา) หน้าต่างบานแคบๆ ที่เป็นช่องแสงและช่องลม กันแมลงอย่างได้ประสิทธิภาพ คือหมุนเปิด-ปิดบานกระจกได้โดยไม่ต้องเปิดมุ้งลวด — เทคโนโลยีง่ายๆ ไม่ซับซ้อนอะไร เพียงแต่ต้องการคนคิดให้ครบ และมีบริษัทผู้ผลิตพร้อมผลิตและนำเสนอต่อผู้บริโภคให้ถูกที่ถูกเวลา

ลองนำ re– ทั้ง ๕ มาเทียบ ก็คงจะประเมินได้ด้วยตนเองว่า ผู้พักอาศัยในบ้านนี้ประหยัดตรงไหนบ้าง (ไม่นับรวมการก่อสร้างและติดตั้ง ซึ่งประหยัดพลังงานหรือไม่ เป็นอีกประเด็นหนึี่งต่างหาก)

 

บ้านประหยัดพลังงานมีโอกาสเป็นจริงได้ ถ้าผู้ประกอบการด้านสร้างที่อยู่อาศัยของเราร่วมมือกัน และถ้าระบบราคารับซื้อไฟจากอาคารบ้านเรือนของทางการสมเหตุสมผล ก็จะยิ่งชักนำให้พฤติกรรมของปัจเจกบุคคลกับประโยชน์ต่อสังคมก้าวไปในทิศทางเดียวกัน

 

*ขอบคุณผู้บริหารบริษัทในกลุ่มสยามสตีล ที่ชวนไปดูธุรกิจเกี่ยวกับการก่อสร้างบ้านประหยัดพลังงาน

นวพร เรืองสกุล

ตัดทอนมาจากเรื่องที่เคยพิมพ์ในนิตยสาร สกุลไทย เมษายน 2558

 

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s