เจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญ 1

เจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญ

รัฐธรรมนูญ

 

 

ได้หนังสือเล่มเล็กมา ๑ เล่ม เป็นเอกสารประกอบการสัมมนาของคณะกรรมาธิกาายกร่างรัฐธรรมนูญ ชื่อ เจตนารมณ์ร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่  ผู้เขียนคือดร. บวรศักดิ์ อุวรรโณ ทำให้ได้รับรู้ว่า

-คณะกรรมการออกแบบที่มาของ สส. และ สว. แบบที่เสนอเพราะอะไร และประเด็นอื่นๆ ที่เกี่ยวกับการวางระบบ governance ของประเทศ

-ร่างรัฐธรรมนูญบางส่วนเหมือนกฎหมายเฉพาะกิจ คือระบุสิ่งที่พึงทำอย่างละเอียด (ให้ปฏิรูป ๑๒ ด้าน)

หนังสือเล่มนี้กระตุ้นให้คิดจริงๆ จังๆ ว่า ประชาธิปไตยคืออะไร รัฐธรรมนูญคืออะไร และเราควรปฏิรูปอะไร

รัฐธรรมนูญคือกฎหมายสูงสุดของประเทศ

ดังนั้นรัฐธรรมนูญต้องเป็นแม่บท คลุมกฎหมายทั้งปวงในแง่ปรัชญาการบริหารจัดการประเทศ

รัฐธรรมนูญอเมริกัน เขียนโดยคนกลุ่มเล็กๆ ที่ถกกันว่า การปกครองแบบใดจึงจะเหมาะกับคนในประเทศใหม่ ที่อยากมีอิสระในการปกครองตัวเอง กลัวรัฐบาลกลาง แต่ก็รู้ว่าการรวมกันได้พลังที่แข็งแกร่งกว่าที่แต่ละรัฐหรือแต่ละกลุ่มจะไปสู้กับโลกภายนอกตามลำพัง  รัฐธรรมนูญอเมริกันเป็นการต่อรองและชั่งนำ้หนักระหว่าง สิทธิเสรีภาพส่วนบุคคล อิสระในการบริหารจัดการของมลรัฐ และการมีส่วนมีสิทธิของพลเมืองและของมลรัฐ ในการเข้าไปวางนโยบายระดับประเทศ

เราจะมี “ผู้ใหญ่” หรือ​“ผู้อาวุโส” แบบอเมริกันได้หรือไม่ ในประเทศที่มีประวัติมายืดยาวนาน และฉีกรัฐธรรมนูญมานับฉบับไม่ถ้วน

อำนาจการต่อรองหรือถกแถลงเพื่อให้ความต้องการส่วนท้องถิ่น ส่วนกลาง และส่วนประชาชน ลงตัวกันอย่างได้ดุลยภาพ อยู่ที่ไหน

หากขาดปรัชญาหลักให้คนทั้งชาติอิง และหากขาดการพิจารณาเพื่อให้ได้ดุลยภาพก็เท่ากับขาดสายใยที่จะพันผูกความต้องการอันหลากหลายของคนที่ต่างจิตต่างใจ ต่างภูมิหลัง ต่างสถานภาพทางเศรษฐกิจเข้าด้วยกัน

การทำประชามติ

เราจะสร้างการถกแถลงเพืื่อตีแผ่ความคิดต่าง เพื่อนำไปสู่ความเข้าใจร่วมกันมากขึ้นอย่างไร

การทำประชามตินั้น เพื่อให้รับหรือไม่รับอะไร

เราควรทำรายข้อ รายหมวด ที่ต้องการความเห็นร่วม หรือว่าจะให้ลงมติเหมาแบบห้ามถกเถียงรายประเด็น เหมือนขายของแบบว่า จะซื้อต้องเหมาเข่ง หรือไม่เอาก็ทิ้งยกเข่ง

ตัวอย่าง กรณี สส. และ สว.

รัฐธรรมนูญของเราว่าด้วยเรื่องรัฐสภา …มีสภาเดียว มีสองสภา แต่ละสภามีที่มาต่างๆ กัน เลือกตั้งแบบรวมเขต แบ่งเขต สังกัดพรรค ไม่สังกัดพรรค… เราลองมาแล้วทั้งนั้น

คำถาม:  ที่ลองมาแล้วมีปัญหาอะไร แต่ละแบบมีข้อดี ข้อเสียอย่างไร แบบมีมากกว่านี้อีกแค่ไหน

ข้อสรุปได้และข้อสรุปไม่ได้:  สรุปได้ไหมว่า เราจะมี ๑ หรือ ๒ สภา สรุปได้ อยู่ในรัฐธรรมนูญ

สรุปได้ไหมว่าเราจะเลือกผู้แทนแบบไหน มีประเด็นอะไรตรงนี้บ้าง สรุปไม่ได้ตรงไหน ทำประชามติ หรือเขียนร่างไว้กว้างๆว่าให้้ทำรายละเอียดใหม่ทุกรอบ ๒ เลือกตั้ง หรือ ๘ ปี  ได้ไหม

ใครจะร่างใหม่ ใครจะตามดูว่าต้องแก้อย่างไร: ให้ สส. สว. รัฐบาล หน่วยงาน ทำ?  ถ้าไม่เชื่อทุกฝ่ายนั้น จะมีผู้มาจากการเลือกตั้งเฉพาะ เป็นหน่วยยืนคอยทำร่างได้ไหม  คนกลุ่มนี้จะมาอย่างไร แยกรายภาคดีไหม หรือว่าแยกตามจำนวนประชากร หรือ …?  เพื่อให้ได้คนไม่กี่คน เป็นนักคิด เป็นคนที่คนให้ความยอมรับ เป็นนักฟังที่ดี เพื่อตั้งต้นร่าง

แบบนี้ไม่ต้องฉีกรัฐธรรมนูญทุกครั้งที่ปฏิวัติ ฉีกหรือยุบสิ่งอื่นๆ ข้างเคียงแทน

ประชาธิปไตยคืออะไร

สมัยกรีกโบราณ ประชาธิปไตยคือ one man, one vote

(๑) one man จริงๆ woman ไม่มีสิทธิ และ man ในความหมายของ free man ที่เป็น citizen ทาสไม่เกี่ยว

(๒) ลงคะแนนเสียงตรง

ประชาธิปไตยแบบนี้มีที่ไหนบ้างในสมัยนี้

ในสหรัฐอเมริกา ประชาธิปไตยกลายเป็นการลงคะแนนเสียงเลือกผู้แทน หรือเลือกผู้แทนไปเลือกผู้แทน และสมาชิกพรรคเท่านั้นที่เลือกผู้จะสมัครเป็นผู้แทนได้ บังเอิญอเมริกามีสองพรรค เลยเป็นประชาธิปไตย จีนมีพรรคเดียว ไม่นับว่าเป็นประชาธิปไตย สิงคโปร์มี สองพรรค แบบพอให้มีสองพรรคเป็นพิธี  สอบผ่านเกณฑ์ได้เป็นประชาธิปไตยตามคำจำกัดความของอเมริกา

ประชาธิไตยในอเมริกามีมานานก่อนจะยอมให้ทุกคนได้สิทธิเลือกตั้ง อเมริกาโง่และใจแคบหรือที่ไม่ยอมให้คนผิวดำและผู้หญิงออกเสียงลงคะแนน หรือว่าอเมริการอจนคนสองกลุ่มนี้ฉลาด จึงให้เลือก แต่บังคับประเทศอื่นๆ ว่าทุกคนมีสิทธิไปเลือกตั้ง แม้คนเลือกจะอ่านหนังสือไม่ออก ต้องไปนับจุดแล้วกาผิดตรงที่ต้องการเลือก คนจะมีคุณสมบัติพร้อมเป็น citizen หรือไม่ ไม่ต้องคิด เพราะยากเกินที่จะจัดเข้าเกณฑ์

คนที่ได้รับเลือกเป็นผู้แทนย่อมมีคุณสมบัติดีและเหมาะสมในความคิดของผู้เลือก ซึ่งถ้าผู้เลือกไม่มีคุณสมบัติพร้อมจะตัดสินอนาคตของชาติ ผู้ได้รับเลือกย่อมเป็นเช่นนั้น

คนที่รู้จักและเข้าใจเฉพาะเรื่องตรงหน้าที่กระทบถึงปากท้องตนเอง  ควรไหมที่จะได้เลือกเฉพาะผู้แทนระดับท้องถ่ินหรือชุมชนมากกว่าจะเลือกคนไปทำหน้าที่ที่เป็นนามธรรมระดับชาติและระดับโลก

และคำว่า “ประชาธิปไตย” จึงไหลจากการปกครองแบบทุกคนมีสิทธิ มีส่วน มีหน้าที่ เหลือเพียง ประชาธิปไตย = เลือกตั้งให้มีผู้แทนในสภา

ถ้าสองสิ่งนี้เท่ากัน ก็ไม่น่าจะต้องมีสองคำให้เสียเวลาจำ

สำหรับประเทศไทย เราจะตกลงกันได้ไหมว่าแค่ไหน อย่างไรที่เป็นขั้นต่ำของคำว่าประชาธิปไตย

เรื่องนี้ยากมาก เพราะแม้แต่ใน governance ของมหาวิทยาลัย ยังมักจะโน้มไปในทางว่า ต้องมีตัวแทนในสภา จึงจะนับว่าเป็นประชาธิปไตยแบบมีส่วนร่วม  ทั้งๆ ที่ตัวแทนนั้น อาจจะไม่เคยเอ่ยใดๆ ในที่ประชุมอันเป็นประโยชน์ต่อองค์กรโดยส่วนรวม  ไม่ได้นำเรื่องที่หารือกันในสภา กลับไปแจ้งและก่อให้เกิดการวิเคราะห์อย่างกว้างขวางในกลุ่มผู้เลือกตนเข้ามา  และทั้งๆ ที่การมีส่วนร่วมอาจทำได้อีกหลายรูปแบบ  เช่น ผู้มีส่วนได้รับผลกระทบทั้งดีและร้าย มีโอกาสได้รับรู้ และได้ออกความเห็น และได้รับการรับฟัง

ภาคปฏิบัติของประชาธิปไตยที่ไม่ได้ลงมือทำ

ระหว่างที่มีการร่างรัฐธรรมนูญ เพื่อสร้างกรอบการทำงานให้กับประชาธิปไตย องคาพยพทุกส่วนในภาครัฐ และผู้ที่เรียกร้อง ไม่ได้ใช้คุณสมบัติต่างๆ อันประกอบขึ้นเป็นประชาธิปไตยเข้ามาใช้ เพื่อสร้างความเคยคุ้นให้กับคนทั่วไป ว่านี่ไง สิ่งที่น่าจะอยากได้ อยากมี และอยากให้สังคมแวดล้อมเป็น  (ยกตัวอย่างด้วยจะยาวมากไป แต่คนที่มีจิตวิญญาณประชาธิปไตยคงหาตัวอย่างได้รอบๆ ตัว)

 

ออมก่อน

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s