กระจกสองชั้น กับบล็อกแก้ว

กระจกสองชั้น กับบล็อกแก้ว

คำว่าปฏิรูป มักมากับการตั้งคณะกรรมการศึกษา และเสนอแนะ และจบด้วยรายงานปึกโตน่าเกรงขาม แต่ยากจะเกิดผลทันที และยากจะติดตามดูแล

ในที่สุดก็ต้องตั้งคณะกรรมการ และสำนักงาน ที่ดำเนินงานโดยคน และโครงสร้างเดิม ที่ผู้เสนอให้ปฏิรูป อยากจะปฏิรูปนั้นเอง

วันนี้ขอตั้งคำถามใหม่ว่า ถ้าจะให้ปฏิรูปแค่เรื่องเดียวทันที จะเสนอให้ทำเรื่องไหน

ความโปร่งใสเป็นข้อที่ผู้เขียนเลือก

ความโปร่งใสมีความหมายที่ชัดเจนที่สุดก็คือ ผู้อื่นมองเห็นได้ตามความเป็นจริง

แต่แทรกแซงไม่ได้

ยกตัวอย่างความโปร่งใส ที่น่าสงสัย คือการรับจำนำข้าว และการประมูลข้าว

ถ้าจะโปร่งใสจริง ควรมีข้อมูลเปิดเผย หาได้ง่ายๆ ว่า โรงสีโรงนี้เก็บข้าวได้กี่ตัน ซื้อมาแล้วกี่ตัน หรือว่าข้าวที่รับซื้อนั้น ราคาซื้อเท่าใด หักค่าอะไรบ้าง ค่าความชื้นวัดอย่างไร

ชาวนาเองก็จะได้รู้ว่า ต้องทำข้าวคุณภาพเช่นไร จึงจะได้ราคาใด

ทุกคนก็จะได้รู้ว่า ๑๕,๐๐๐ ต่อตันนั้น กระจายไปอย่างไร

ไม่ต้องรอให้มีการแฉบนเวที ซึ่งฝ่ายหนึี่งบอกว่าจริง อีกฝ่ายบอกว่าไม่จริง

ยกตัวอย่างความโปร่งใสที่ขาดหายในขั้นกระบวนการ คือ การกระจายอำนาจการปกครองส่วนท้องถิ่น ผ่านกรมส่งเสริมการปกครองส่วนท้องถิ่น

ฝ่ายท้องถิ่นบอกว่า (๑) รับภาระงานมาทำสองปีแล้ว แต่เงินไม่มาตามกติกา  (๒) เสนอขอทำภาระงานนี้ แต่พิจารณาเป็นปีย้งไม่รู้ผล

ส่วนกลางบอกว่า ท้องถิ่นไม่ยอมทำ หรือไม่พร้อมทำ

ถ้าจะโปร่งใสจริง แค่ให้มีข้อมูลปรากฏที่หาได้ง่ายๆ ว่าท้องถ่ินใดทำเรื่องนี้ ขอเงินไปแล้วเมื่อนี้ ตอนนี้เรื่องอยู่ไหน ถ้าช้า เพราะอะไร ถ้าไม่ได้ ต้องปรับปรุงอย่างไรจึงจะได้

การปฏิเสธหรือการค้างเรื่องทุกครั้ง ต้องมีคำชี้แจงชัดเจน เราก็จะได้รู้ว่าท้องถิ่นไม่พร้อมหรือไม่ทำเรื่องอะไร เพราะอะไร ไม่ใช่ทุกอย่างขึ้นกับดุลยพินิจ

ยกตัวอย่างความโปร่งใสที่ขาดหายในเรื่องการลงมติ คือการเลือกกรรมการ เลือกผู้บริหารในระบบมหาวิทยาลัย หรือระบบราชการและรัฐวิสาหกิจ

มักมีกรณี เธอเลือกฉัน ฉันเลือกเธอ จนกระทั่งกรรมการชุดเดียวกัน เป็นแล้วเป็นเล่า การลงมติในสภาเป็นพิธิีีกรรม

การสรรหาผู้บริหารบางครั้ง เถียงกันมากมาย มีข้อมูลส่อแสดงความไม่ชอบมาพากลของผู้สมัครบางรายจำนวนมาก มีข้อบกพร่องเรื่องการบริหารงานจำนวนมาก และมีข้อเสนอแนะเพื่อแก้ไขปรับปรุงประกอบ แต่เมื่อเรื่องเสนอเข้าประชุมในคณะกรรมการสภา เพื่อลงมติว่ารับหรือไม่รับ ประโยคของบันทึกนำเสนอจะเรียบรื่น เช่น พิจารณารอบคอบแล้วว่า มีความประพฤติดี มีธรรมาภิบาลสูง มีคุณสมบัติเหมาะสมสมควรแต่งตั้ง

เป็นการ cut และ paste ข้อความสำหรับการนำเสนอบุคคล ทุกครั้ง ทุกตำแหน่ง ไม่ต่างอะไรกับแบบฟอร์มทั่วไป ที่ไม่ต้องมีคณะกรรมการสรรหาก็ได้

การนำเสนอเรื่องที่มีคณะทำงานก็เช่นกัน ความเห็นด้วย ไม่เห็นด้วย ประเด็นพึงระวัง เงื่อนไขที่ควรดูแลติดตามไม่ปรากฏในบันทึกที่นำเสนอ ข้อความมักจะระบุเพียงว่า พิจารณาในคณะทำงานโดยรอบคอบแล้ว เห็นว่าควรเสนอเลือกรายนี้ (หรือแบบนี้ หรือทางเลือกนี้)….. จบ

ง่าย สั้น เรียบ คณะกรรมการพอใจ เพราะคณะกรรมการเองก็ไม่อยากได้ยินปัญหา ไม่ยกขึ้นมาก็ดีแล้ว

แทนกระจกใสที่ผู้อยู่ภายนอกมองเห็นการทำงานได้ชัดเจน ผู้สนใจเฝ้ามองกล้บเห็นแต่บล็อกแก้วใส ที่โปร่งแสง แต่ข้อมูลบิดเบี้ยวเลอะเลือน

สำหรับผู้เขียน การประชุมที่โปร่งใสแท้จริงต้องการ ๒ อย่าง คือ

  1. การประชุมที่เป็น public meeting ผู้สนใจเข้าฟังได้ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยทำในการประชุมสภาวาระนโยบาย มีกระจกใสให้แล้ว ใครจะมองหรือไม่มองก็แล้วแต่
  2. เรื่องที่ต้องลงมติทุกครั้ง ต้องมีมติรายบุคคล และเปิดเผยการลงมติของกรรมการแต่ละคนด้วย ไม่ใช่อะไรๆ ก็ลงคะแนนลับหมด

การทำงานในรูปคณะกรรมการก็แย่พออยู่แล้ว เพราะกรรมการควรมีไว้เพื่อช่วยกันคิด แต่แยกกันทำตามภาระหน้าที่ ในกรอบที่คิดร่วมกันแล้ว ไม่ใช่ทำกลับข้าง คือต่างคนต่างคิด แล้วมาลงมือวุ่นวายแย่งกันทำงานที่ควรเป็นของคนๆ เดียว

การประชุมที่ไม่มีการลงมติ หรือลงมติลับ กรรมการส่วนมากชอบ เพราะไม่ต้องใส่ใจเรื่องที่ประชุมอย่างจริงจังก็ได้ ไม่ต้อง accountable รายบุคคลกับการตัดสินใจของตน อ้างได้เสมอว่า “เป็นมติคณะกรรมการ” แต่เวลามีปัญหาก็จะพูดทำนองว่า “ผมว่าแล้ว” หรือ “เรื่องนี้ผมไม่เห็นด้วย”             นอกจากนี้ยังเป็นที่ซ่อนตัวของกรรมการแบบพระอันดับ ที่ไม่มีจุดยืน ไม่มีความเห็น และไม่อยากประชุม แต่ต้องการมีชื่อเป็นกรรมการ ซึ่งจะเห็นจากพฤติกรรมบางอย่าง เช่น มาสาย ออกเร็ว ไม่ศึกษาเรื่องที่จะประชุม ไม่อ่านรายงานการประชุม ฯลฯ

ปฏิรูปเรื่องความโปร่งใส ด้วยการให้ข้อมูลชัดๆ ขจัดคอรัปชั่นและการเอื้อต่อพวกพ้องได้ระดับหนึ่ง

การลงมติแบบเปิดเผยรายบุคคล (ไม่มีการลงคะแนนลับ) เป็นการแสดงทั้ง responsibility และ accountability ของกรรมการแต่ละคน ขจัดการเอื้อต่อพวกพ้องได้อีกระดับหนึ่ง และได้ถางคนที่ไม่ทำงานแต่อยากเป็นกรรมการออกไปได้บ้าง เพราะที่ซ่อนตัวมีได้ในห้องที่กั้นด้วยบล็อกแก้วอันโปร่งแสง แต่ไม่มีในห้องที่เป็นกระจกใส

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s