ปฏิทินแห่งความหวังของผู้สูงอายุ

ปฏิทินแห่งความหวังของผู้สูงอายุ

เรามีความแก่เป็นธรรมดา ล่วงความแก่ไปไม่ได้

เรามีความเจ็บไข้เป็นธรรมดา ล่วงความเจ็บไข้ไปไม่ได้

เรามีความตายเป็นธรรมดา ล่วงความตายไปไม่ได้

. . . .

เราทั้งหลายพึงพิจารณาเนืองๆ อย่างนี้ แล

ดิฉันพิจารณาเนืองๆ เช่นนี้ และรู้ว่า ระหว่างความแก่กับความตายนั้น มีพยาธิต่างๆ เกิดขึ้นได้มากมาย แม้ไม่มีความเจ็บไข้ก็ยังมีความร่วงโรยของกายที่ส่งผลต่อความเคลื่อนไหวและความจำเกิดขึ้นด้วย

คนแก่ที่ร่วงโรยต้องการผู้ดูแล เทียบได้กับเด็กทารก แต่ไม่เหมือนกันเพราะคาดเดาความสิ้นสุดแห่งวัยไม่ได้

– – – – – – – – – – – – –

ดิฉันอยากมีชีวิตในวัยเกษียณ แบบที่ปู่ย่าตายายของดิฉันเคยอยู่ คือแวดล้อมด้วยลูกหลานในสังคมครอบครัวขยาย

ถ้าไม่ได้ ก็อยากจะมีชีวิตในบั้นปลายดังที่พ่อแม่ลุงป้าน้าอาของดิฉันอยู่ คือมีลูก หลาน หรือพี่น้องต่างวัยอย่างน้อย ๑ คน เป็นเพื่อนและคอยดูแลในยามที่ทุพพลภาพชั่วคราว หรือในวัยที่ดูแลตนเองไม่ได้อย่างสมบูรณ์

สมาชิกในสังคมและชุมชนบางแห่งของเราอาจจะได้ชีวิตวัยเกษียณตามที่กล่าวมา แต่สำหรับดิฉันและคนรุ่นดิฉันอีกไม่น้อยอาจจะไม่ได้ เพราะครอบครัวของคนรุ่นดิฉันเป็นครอบครัวเดี่ยวมากขึ้น และดิฉันไม่มีคู่ ไม่มีลูก

ในวัยเริ่มเกษียณจากการทำงาน (เทียบได้กับวัยของนักศึกษา) ดิฉันยังแข็งแรง ยังดูแลตัวเองได้ และยังเต็มไปด้วยพลัง ดิฉันอยากจะมีโอกาสได้ทำในสิ่งที่เป็นประโยชน์ต่อสังคมและคนรุ่นหลัง

ดิฉันไม่ได้ต้องการเงินตอบแทนเพื่อยังชีพ แต่ต้องการกิจกรรมเป็นงานอาสาสมัคร งานนี้ไม่ต้องยากหรือต้องการทักษะสูง แต่ช่วยทำให้มีเพื่อน และชีวิตแต่ละวันของดิฉันมีความหมายของการได้ให้กับผู้อื่น

ถ้ามีผู้ต้องการ ดิฉันก็อยากจะถ่ายทอดประสบการณ์ หรือใช้ประสบการณ์ที่ได้สะสมมาให้ข้อแนะนำแก่คนรุ่นหลัง เพื่อให้เขาไม่ต้องเผชิญกับอุปสรรคขวากหนามซ้ำเดิมที่ดิฉันเคยผ่านมาแล้ว หรือเพื่อเป็นกำลังใจให้เขาก้าวข้ามอุปสรรคในชีวิตของเขาไปได้อย่างงดงาม

ในเวลาว่างที่เหลืออยู่ ดิฉันอาจจะทำสวนครัว หรืองานอดิเรกอื่นๆ ตลอดจนเดินทางท่องเที่ยวกับกลุ่มผู้มีความสนใจร่วมกัน โดยมีบริการจัดให้เราได้รวมตัวกันทำตามวัยของเรา

ประมาณ ๑/๓ ของ ส.ว. ทำงานเพราะว่ามีแรง ส่วนอีกเกือบครึ่งหนึ่งที่ทำงานเพราะต้องการรายได้ ก็ขอให้มีงานที่สมวัยให้ทำ ไม่มีใครอยากมีชีวิตด้วยการรอสงเคราะห์ ถ้ายังอยากมีชีวิตที่มีศักดิ์ศรี

เมื่อถึงเวลาที่สมรรถนะของร่างกายของดิฉันเริ่มถดถอย (เทียบได้กับวัยของนักเรียน)

ดิฉันไม่ควรขับรถทางไกล ไม่ควรเดินทางไกลคนเดียว เพราะปฏิกิริยาต่างๆ เริ่มไม่คล่องแคล่วเหมือนเดิม ยกของหนักไม่ได้ แม้แต่เปิดขวดน้ำก็อาจจะบิดไม่ไหว ไม่ควรปีนขึ้นที่สูง และเริ่มยืนขาเดียวไม่มั่นคง

ดิฉันยังอยู่คนเดียวพอได้ แต่การดำรงชีวิตประจำวันเริ่มเป็นภาระ ดิฉันขอบริการที่มีคนแวะเวียนมาทำงานหนักๆ ที่ทำเองไม่ไหวให้ มีคนพาไปซื้อของจำเป็นประจำสัปดาห์

ดิฉันอยากได้การทำกิจกรรมเป็นกลุ่มมากขึ้น เพื่อกระตุ้นให้ดิฉันคิดและมีเพื่อนคุย เพราะเพื่อนร่วมรุ่นเริ่มล่วงลับไป ยิ่งมีเด็กๆ อยู่ในกลุ่มหรือในละแวกใกล้เคียงก็ยิ่งดี เพื่อสร้างสีสันให้กับชีวิต ไม่รู้สึกอ้างว้าง เดียวดาย

ดิฉันขอให้มีระบบเตือนผู้ให้บริการด้านสุขภาพ ในกรณีที่ดิฉันประสบอุบัติเหตุหรือป่วยกระทันหันขณะอยู่คนเดียว

หากดิฉันป่วยไข้ไม่สบายและไม่มีคนดูแล อยากจะมีที่ให้ดิฉันได้ไปอยู่ช่ัวคราวที่ดิฉันไม่ต้องมีภาระดูแลการกินการอยู่ของตนเอง

ที่อยากได้มากๆ คือสถานที่ให้ดิฉันได้ย้ายไปอยู่อย่างถาวร ถ้าไม่ไกลจากชุมชนเดิมที่คุ้นเคยก็ยิ่งดี เพื่อเตรียมพร้อมสำหรับวัยต่อไป

เมื่อดิฉันเลือกใช้บริการที่พักอาศัยของผู้สูงอายุ ที่ดิฉันตัดสินใจเลือกเองในระหว่างที่ดิฉันยังเลือกได้ ก็ขอให้คุ้มครองและดูแลให้สถานที่นั้นดูแลดิฉันอย่างถูกต้องเหมาะสม และในมาตรฐานที่ตกลงกันไว้ เพราะดิฉันคงดูแลสัญญาหรือเรียกร้องการปฏิบัติตามข้อตกลงเองไม่ไหว

ดิฉันอยากได้ที่อยู่แค่ห้องนอน กับห้องให้ดิฉันได้นั่งเล่น ข้าวของอื่นๆ ดิฉันคงจะจัดการลดลงไปเองแล้ว ถ้ายังไม่ได้ทำหรือทำไม่ได้ ก็อยากจะให้ช่วยหาคนจัดการขายไปให้ด้วยก่อนที่จะหายสูญไป บ้านที่ดิฉันเคยอยู่ก็ช่วยจัดให้มีการดูแล จะหาผลประโยชน์เพื่อเพิ่มรายได้ในการดำรงชีวิตของดิฉัน หรือขายได้เก็บเงินมาเป็นก้อนให้ดิฉันก็ได้ ในการนี้จะต้องออกกฎหมายใด ดิฉันก็ยินดีลงคะแนนเสียงให้

เมื่อถึงวัยติดบ้านหรือติดห้อง (เป็นเด็กอนุบาลหรือประถมต้น) ถ้ายังอยู่บ้านตัวเอง บ้านที่มีดูใหญ่โต ข้าวของเครื่องเรือนและถ้วยชามที่เคยใช้สมัยก่อน ดูมากมายเกินความต้องการ เกินความสามารถในการดูแล แม้แต่การดูแลความเป็นอยู่ของตนเองก็เป็นภาระมากขึ้น

ความคิดไม่ฉับไว ไม่ทันคน ไม่อาจจัดการกับคนรับจ้างมาดูแลด้วยตนเองได้ เคลื่อนไหวไม่คล่องแคล่ว หูเริ่มตึง ตาเริ่มมัวมากขึ้น ไม่อาจไปติดต่องานนอกสถานที่รวมถึงไปธนาคารได้ด้วยตนเอง ถึงแม้ไปได้ก็ไม่ควรดูแลจัดการเงินทองของตนเอง เพราะอาจตัดสินใจผิดพลาดเสียประโยชน์ตนเองได้ ดิฉันขับรถไม่ได้แล้ว และต้องพึ่งพาผู้อื่นในกิจกรรมประจำมากขึ้น

ถ้าต้องอยู่คนเดียวในบางเวลา ก็ขอให้อยู่ใกล้ชุมชนที่ดิฉันเดินไปหาซื้อของเล็กๆ น้อยๆ ที่จำเป็นในการดำรงชีพได้ ขอบริการจัดส่งอาหารให้ถึงบ้าน และบริการอื่นๆ ด้วย เพื่อให้สมองที่เริ่มเฉื่อยชาและชีวิตที่เริ่มจำเจของดิฉัน ยังพอมีปฏิสัมพันธ์กับสิ่งใหม่ๆได้บ้าง

อันที่จริงดิฉันไม่ควรอยู่ลำพังแล้ว แม้ดิฉันยังดูแลตัวเองได้ในเรื่องการทำความสะอาดร่างกาย การแต่งตัว การกิน และเรื่องง่ายๆ ในชีวิตประจำวัน แต่ควรมีคนระแวดระวังดูแลความเป็นอยู่ของดิฉันห่างๆ และทำให้ดิฉันเท่าที่จำเป็น และดิฉันทำเองไม่ได้ หรือไม่ปลอดภัยที่จะทำเอง ดิฉันยังไม่ต้องการคนที่จะดูแลดิฉันทุกย่างก้าวเพราะดิฉันไม่ใช่เด็กอ่อน

ในทุกกรณีดิฉันจะพยายามอยู่ด้วยขันติและทมะกับคนรอบข้าง ที่อาจจะปฏิบัติไม่ถูกตาหรือถูกใจดิฉันเหมือนที่เคยทำได้เอง ขอให้ผู้ที่ดูแลดิฉันจะไม่ถือโทษผูกโกรธคนแก่ที่ผ่านโลกมานานจนมีนิสัยบางอย่างฝังแน่นอยู่ในสันดาน ที่อาจไม่เป็นที่ชอบใจของผู้อื่น

เมื่อถึงวัยติดเตียง (เทียบได้กับทารก แต่ไม่น่ารัก) ดิฉันไม่สามารถดูแลตนเองได้แล้ว และอาจจะร้องขอการดูแลไม่ได้ด้วย เพราะสติอาจจะเลือน พูดไม่ได้ เคลื่อนไหวไม่ได ้ขอให้ดิฉันไม่ต้องนอนจมอยู่ในเตียงสกปรกคนเดียว ขอให้มีคนดูแลดิฉันด้วย

ดิฉันไม่ได้ต้องการอะไรมาก ขอเพียงห้องหนึ่งห้องหรือครึ่งห้องเท่านั้น ที่สงบ สะอาด และสบายตัวพอกับอัตภาพ

คนที่จะดูแลดิฉันและคนอื่นๆ ควรรู้งานดูแลผู้สูงอายุ ไม่รักไม่ว่าแต่ขอให้มีใจกรุณาต่อคนแก่ที่ครั้งหนึ่งเคยเป็นคนแคล่วคล่องว่องไว และเคยดูแลชีวิตตนเองและผู้อื่นมาก่อน ขอให้ดูแลดิฉันปฏิบัติต่อดิฉันเสมือนเพื่อนร่วมโลก เพื่อให้ดิฉันผ่านวันเวลาแห่งการรอคอยไปได้อย่างไม่ยากลำบาก จนกว่าร่างกายจะไม่ยอมให้ดิฉันได้อาศัยอีกต่อไป

ทั้งหมดนี้ที่ดิฉันต้องการ ดิฉันไม่ได้ขอฟรี ดิฉันยินดีจ่ายเงิน แต่ขอให้ดิฉันได้ตัดสินใจในเวลาที่ดิฉันยังมีสติสมบูรณ์ ในวัยที่ดิฉันยังตัดสินชีวิตของตนเอง และจัดการทรัพย์สินต่างๆ ของดิฉันให้เข้าที่เข้าทางได้ล่วงหน้า

ข้าราชการบำนาญเป็นผู้มีชีวิตทางการเงินที่มั่นคงที่สุดในวัยชรา เพราะมีเงิน กบข. เพื่อจ่ายซื้อที่อยู่อาศัยสุดท้ายของชีวิต มีเงินบำนาญที่จะส่งมาเลี่้ยงตนไปได้ทุกเดือนตลอดชีวิต ไม่ต้องกังวลเรื่องไม่มีเงิน ไม่ต้องกังวลเรื่องเงินเฟ้อที่อาจจะกัดกินเงินออมไป และไม่ต้องกังวลเรื่องค่าใช้จ่ายรักษาพยาบาลซึ่งเป็นรายได้ก้อนใหญ่ที่สุดในวัยที่ไม่มีรายได้จากการทำงานแล้ว

แต่ข้าราชการเองก็ยังต้องกังวลกับการเป็นอยู่ประจำวันเหมือนคนอื่นๆ ที่กล่าวมานี้

สำหรับผู้ไม่ใช่ข้่าราชการ ระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ เป็นตาข่ายแห่งความปลอดภัยทางด้านสุขภาพของดิฉันแล้ว

ดิฉันขอเสนอให้รัฐสร้างความมั่นคงทางการเงินให้กับดิฉันที่เทียบเคียงได้กับข้าราชการด้วย มิใช่ด้วยการให้เงิน แต่ด้วยการให้มีบริการการเงินที่เหมาะสมสำหรับคนวัยเกษียณ เช่น กรมธรรม์ประกันชีวิตแบบจ่ายซื้อครั้งเดียว ทะยอยคืนตลอดชีพ หรือพันธบัตรรัฐบาลแบบลดต้นลดดอก เป็นต้น

ตลอดเวลาการทำงาน ดิฉันได้สะสมเงินไว้พอสมควร และมีบ้านและที่ดินเป็นของตนเอง ดิฉันยินดีแปลงทรัพย์สินเหล่านี้เป็นกกระแสเงินสดที่จ่ายให้ดิฉันแบบบำนาญในบั้นปลายของชีวิต

ดิฉันอาจจะเป็นกลุ่มคนส่วนน้อยในสังคมสูงวัยที่มีทรัพย์สินเงินทองพอเลี้ยงตน ในขณะที่ ๖๐%​ของผู้สูงอายุมีรายได้จากลูก แต่ในอนาคต การพึ่งลูกคงจะลดลง เพราะแต่ละครอบครัวมีลูกน้อยลง แต่ละคนต้องดูแลตนเองมากขึ้น แต่แม้จะเป็นส่วนน้อยก็เป็นเรือนแสน และเมื่อกล่าวถึงนโยบายแบบถ้วนหน้า การมีนโยบายดูแลประเด็นนี้จะทำให้คำว่า “ทุกคน” มีความหมายมากขึ้น การไม่มีลูกดูแล และไม่อาจเข้าถึงบริการอื่นๆ ได้เพราะความสูงวัย หรือกลายเป็นคนยากจนเพราะไม่อาจดูแลเงินของตนเองได้ในบั้นปลายของชีวิต อาจจะทำให้คนคนหนึ่งตกไปเป็นคนชายขอบได้เหมือนกัน

รัฐบาลใจดี มีนโยบายสงเคราะห์ผู้ยากไร้เสมอมา แต่ดิฉันซึ่งเคยเป็นแต่ผู้สงเคราะห์ผู้อื่น และในชั่วชีวิตการทำงานก็ห่างไกลจากการเป็นผู้ยากไร้ ดิฉันไม่อยากตกไปอยู่ในข่ายของผู้รับการสงเคราะห์ ดิฉันอยากอยู่อย่างมีศักดิ์ศรี เป็นคนที่พึ่งตนเองได้ทางการเงินเหมือนกับที่ได้ทำมาตลอดชีวิต

ดิฉันขอจากรัฐเพียงว่า ให้ช่วยจัดระบบคุ้มครองและดูแล เพื่อให้เงินที่ดิฉันมี และที่อยู่อาศัยที่ดิฉันเลือก ดูแลดิฉันให้อยู่สุขสบายตามสภาพไปจนตาย

————————————-

นวพร เรืองสกุล

ตอนที่ ๑ ของคำบรรยายในการประชุมสมัชชาผู้สูงอายุระดับชาติ เรื่อง ความมั่นคงทางด้านรายได้ของผู้สูงอายุไทย ในอนาคต” ๘ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๖

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s